Gry komputerowe potrafią wciągać – i bardzo dobrze. Dają rozrywkę, uczą współpracy, refleksu, logicznego myślenia, a czasem nawet języków obcych. Problem pojawia się wtedy, gdy granie przestaje być jedną z aktywności, a zaczyna organizować całe życie. Uzależnienie od gier komputerowych to realne zaburzenie, które może dotknąć zarówno dzieci, nastolatków, jak i dorosłych. Warto wiedzieć, jak je rozpoznać i kiedy sięgnąć po pomoc.
Uzależnienie od gier komputerowych – czym różni się od „zwykłego” grania?
Kontrolowane granie oznacza, że osoba ma wpływ na czas, częstotliwość i konsekwencje gry. Potrafi ją przerwać, gdy trzeba zająć się nauką, pracą, relacjami czy odpoczynkiem. Gra jest dodatkiem do życia, a nie jego osią. Uzależnienie zaczyna się tam, gdzie pojawia się utrata kontroli. Granie staje się dominującą aktywnością, wypierając inne potrzeby – sen, relacje, obowiązki. Coraz częściej towarzyszy mu napięcie, drażliwość lub poczucie pustki, gdy dostęp do gry jest ograniczony.
W międzynarodowych klasyfikacjach zaburzeń zdrowia psychicznego problematyczne granie zostało uznane za zaburzenie wymagające diagnozy i leczenia, co pokazuje, że nie jest to „fanaberia” ani brak silnej woli. Co ważne, uzależnienie nie zawsze oznacza granie przez kilkanaście godzin dziennie. Czasem kluczowe są konsekwencje psychiczne i społeczne, a nie sam licznik godzin.
Kogo dotyczy uzależnienie i jakie objawy powinny zaniepokoić?
Uzależnienie od gier komputerowych przez długi czas kojarzono głównie z dziećmi i nastolatkami, jednak coraz częściej dotyczy ono także osób dorosłych. W praktyce klinicznej widać, że szczególnie narażone są osoby doświadczające przewlekłego stresu, przeciążenia emocjonalnego, poczucia samotności lub wcześniejszych trudności psychicznych, takich jak obniżony nastrój czy lęk. W takich sytuacjach granie przestaje być formą rozrywki, a zaczyna pełnić funkcję ucieczki od problemów i sposobu regulowania emocji.
Niepokój powinny wzbudzić objawy wskazujące na utratę kontroli nad graniem. Należą do nich stopniowe wydłużanie czasu spędzanego przy grach, trudność w przerwaniu rozgrywki oraz zaniedbywanie obowiązków szkolnych, zawodowych lub domowych. Często pojawiają się także napięcie, drażliwość lub złość w sytuacji ograniczenia grania, a także problemy ze snem, koncentracją i nastrojem. Wczesne zauważenie tych sygnałów ma kluczowe znaczenie, ponieważ szybka reakcja i wsparcie specjalisty zwiększają szansę na skuteczną pomoc i ograniczenie długofalowych konsekwencji.
Skutki uzależnienia i kiedy zgłosić się po pomoc specjalisty
Nieleczone uzależnienie od gier komputerowych może prowadzić do poważnych konsekwencji. W obszarze psychicznym często obserwuje się nasilenie objawów depresyjnych, lękowych, obniżoną samoocenę i trudności w regulowaniu emocji. W sferze społecznej pojawia się izolacja, konflikty rodzinne, problemy w szkole lub pracy. Ciało również wysyła sygnały ostrzegawcze – przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, problemy ze snem czy dolegliwości związane z długotrwałym siedzeniem przed ekranem.
Do specjalisty warto zgłosić się wtedy, gdy:
• próby samodzielnego ograniczenia grania nie przynoszą efektu,
• granie staje się głównym sposobem radzenia sobie z emocjami,
• pojawiają się realne szkody w życiu osobistym, szkolnym lub zawodowym.
Pierwszym krokiem może być konsultacja z psychologiem lub psychoterapeutą, a w niektórych przypadkach także z psychiatrą, zwłaszcza gdy współwystępują depresja, zaburzenia lękowe lub bezsenność. U dzieci i młodzieży istotnym elementem procesu zdrowienia jest również zaangażowanie rodziny, które pomaga stworzyć bezpieczne i wspierające środowisko sprzyjające trwałym zmianom.
Jakie są formy leczenia uzależnienia od gier komputerowych?
Leczenie uzależnienia od gier komputerowych powinno być dostosowane do wieku pacjenta, nasilenia problemu oraz jego sytuacji życiowej. Podstawą jest zazwyczaj psychoterapia, najczęściej w nurcie poznawczo-behawioralnym, która pomaga zrozumieć mechanizmy uzależnienia, rozpoznać momenty utraty kontroli i wypracować zdrowsze sposoby radzenia sobie ze stresem oraz emocjami. Terapia nie polega wyłącznie na zakazie grania, lecz na stopniowym odzyskiwaniu kontroli nad własnymi wyborami i przywracaniu równowagi między światem online a realnym. W przypadku dzieci i młodzieży ważnym elementem leczenia jest także współpraca z rodziną.
W części przypadków pomocna bywa konsultacja psychiatryczna, zwłaszcza gdy uzależnieniu towarzyszą depresja, lęk, zaburzenia snu lub impulsywność. Leczenie farmakologiczne dotyczy wówczas objawów współistniejących, które mogą utrudniać proces terapeutyczny. Coraz częściej stosuje się również podejście łączone, obejmujące psychoedukację, porządkowanie rytmu dnia, odbudowę relacji społecznych i rozwijanie aktywności niezwiązanych z ekranem. Dzięki temu leczenie koncentruje się nie tylko na ograniczeniu grania, ale na realnej poprawie jakości życia pacjenta.
Podsumowanie
Uzależnienie od gier komputerowych to problem, który może rozwijać się powoli i długo pozostawać niezauważony. Gry same w sobie nie są zagrożeniem – zagrożeniem jest moment, w którym zaczynają zastępować realne życie, relacje i emocje. Wczesna reakcja, rozmowa i wsparcie specjalisty mogą zapobiec poważnym skutkom i pomóc wrócić do zdrowej równowagi między światem wirtualnym a rzeczywistym. Jeśli masz wątpliwości – warto je skonsultować. To pierwszy, najważniejszy krok.
Arkadiusz Malanowski
źródła:
Piersa Krzysztof, Komputerowy ćpun 2.0. Warszawa: Wydawnictwo Muza, 2021 – poradnik i analiza problemu uzależnienia od gier komputerowych, uwzględniający współczesne konteksty e-sportu i życia młodych graczy.
E-uzależnienia. Teoria, profilaktyka, terapia”. – publikacja omawiająca uzależnienia związane z technologiami cyfrowymi, w tym uzależnienie od Internetu i gier komputerowych, wraz z wyjaśnieniem strategii zapobiegania i leczenia.
Osipczuk Małgorzata, Chocholska Paulina, Uzależnienie od komputera i Internetu u dzieci i młodzieży. Hachette Livre Polska, 2009 – praktyczny poradnik dla rodziców dotyczący rozróżniania hobby od problematycznego zachowania przed ekranem.
